โลกดิจิทัลกำลังเผชิญภัยคุกคามครั้งใหญ่ เมื่อการโจมตีทางไซเบอร์ไม่ได้หยุดอยู่แค่การขโมยข้อมูลหรือหลอกโอนเงิน แต่ลุกลามถึงระบบธนาคาร โรงพยาบาล โรงงาน และโครงสร้างพื้นฐานสำคัญ ขณะที่ประเทศไทยพบเหตุโจมตีเฉลี่ยวันละ 12 ครั้ง และมีภาคเศรษฐกิจมูลค่ากว่า 12.7 ล้านล้านบาทอยู่ในกลุ่มเสี่ยง

รศ.ดร.อัทธ์ พิศาลวานิช อาจารย์ประจำคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยรังสิต ระบุผลวิเคราะห์ผลกระทบการโจมตีทางไซเบอร์ (Cyberattacks) ต่อเศรษฐกิจโลกและประเทศไทยว่า ภัยไซเบอร์กำลังกลายเป็นความเสี่ยงสำคัญของเศรษฐกิจยุคใหม่ โดยมีปัจจัยเร่งจากการขยายตัวของเศรษฐกิจดิจิทัล ความขัดแย้งระหว่างประเทศ การเติบโตของอาชญากรรมออนไลน์ รวมถึงเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) ที่ทำให้มิจฉาชีพสามารถโจมตีระบบและหลอกลวงประชาชนได้ง่าย รวดเร็ว และแนบเนียนมากขึ้น

โลกสูญเสียมหาศาล ภัยไซเบอร์ไม่ใช่เรื่องไกลตัว

ข้อมูลจากการศึกษาระดับนานาชาติพบว่า การโจมตีทางไซเบอร์สร้างความเสียหายทางเศรษฐกิจอย่างมีนัยสำคัญ โดยงานวิจัยที่ศึกษาข้อมูล 25 ประเทศ ประเมินความเสียหายรวมสูงถึง 111,140 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือประมาณ 0.32% ของ GDP ขณะที่กรณีประเทศคอสตาริกาในปี 2565 มีการประเมินความเสียหายสูงถึง 2.3% ของ GDP

ความเสียหายเหล่านี้ไม่ได้เกิดจากการสูญเสียเงินเพียงอย่างเดียว แต่รวมถึงการหยุดชะงักของโรงงาน การให้บริการที่ล่าช้า การสูญเสียข้อมูล และผลกระทบต่อธุรกิจที่เชื่อมโยงกันเป็นลูกโซ่

โดยเฉพาะ 3 อุตสาหกรรมที่มีความเสี่ยงและได้รับผลกระทบสูง ได้แก่ สาธารณสุข การเงิน และเภสัชกรรม ซึ่งล้วนเกี่ยวข้องกับชีวิตประจำวันของประชาชน ขณะที่ข้อมูล องค์การเพื่อความร่วมมือและการพัฒนาทางเศรษฐกิจ  หรือ OECD ระบุว่า เหตุการณ์โจมตีทางไซเบอร์ที่มีการรายงานสะสมตั้งแต่ปี 2557 ส่วนใหญ่กระจุกตัวอยู่ในอเมริกาเหนือและยุโรป รวมกันถึง 78%

อีกหนึ่งปัจจัยที่น่ากังวลคือ ความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ โดยเฉพาะสงครามรัสเซีย–ยูเครน ที่ทำให้การโจมตีทางไซเบอร์ถูกนำมาใช้เป็นเครื่องมือสร้างแรงกดดันทางการเมืองและเศรษฐกิจมากขึ้น จนเกิดรูปแบบที่เรียกว่า “สงครามลูกผสม” หรือ Hybrid Warfare ซึ่งไม่จำเป็นต้องใช้อาวุธทางทหารเพียงอย่างเดียว แต่สามารถโจมตีระบบดิจิทัลเพื่อสร้างความเสียหายต่อประเทศคู่ขัดแย้งได้

ไทยน่าห่วง! 9 เดือนถูกโจมตีแล้ว 3,264 ครั้ง

สำหรับประเทศไทย สถานการณ์ภัยไซเบอร์มีแนวโน้มน่ากังวลมากขึ้น โดยข้อมูลจากหน่วยงานด้านความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ระบุว่า ปี 2566 พบเหตุการณ์โจมตี 2,245 ครั้ง ขณะที่ช่วง 9 เดือนแรกของปี 2569 (มกราคม–กันยายน) พบแล้วถึง 3,264 ครั้ง หรือเฉลี่ยวันละ 12 ครั้ง เพิ่มขึ้นอย่างมากเมื่อเทียบกับค่าเฉลี่ยวันละ 6.2 ครั้งในปี 2566

นอกจากนี้ เมื่อพิจารณาสัดส่วนเหตุการณ์โจมตีทางไซเบอร์ที่มีการรายงานในกลุ่มประเทศเอเชียตะวันออกและอาเซียน พบว่า ไทยมีสัดส่วน 10% เท่ากับสิงคโปร์และฟิลิปปินส์ ซึ่งเป็นกลุ่มประเทศอาเซียนที่มีสัดส่วนสูงสุดร่วมกันในชุดข้อมูลดังกล่าว

สิ่งที่น่าห่วงยิ่งกว่าจำนวนครั้งที่ถูกโจมตี คือผลกระทบต่อระบบเศรษฐกิจไทย โดยผลวิเคราะห์พบว่า 10 อุตสาหกรรมสำคัญที่มีความเสี่ยงจากภัยไซเบอร์ มีมูลค่าทางเศรษฐกิจรวมกว่า 12.74 ล้านล้านบาท หรือคิดเป็น 67.1% ของ GDP

กลุ่มที่มีความเสี่ยงสูงมาก ได้แก่ ธุรกิจการเงินและธนาคาร รวมถึงพลังงานและสาธารณูปโภค ส่วนกลุ่มเสี่ยงสูง ได้แก่ โรงพยาบาล โทรคมนาคม อุตสาหกรรมการผลิต ขนส่งและโลจิสติกส์ ตลอดจนบริการภาครัฐ

 10 อุตสาหกรรมเสี่ยงของไทยที่มีโอกาสเจอจากการโจมตีทางไซเบอร์

อุตสาหกรรมระดับเสี่ยงมูลค่า (ล้านบาท) ปี 2567สัดส่วนต่อ GDP (%)
การเงินและธนาคารสูงมาก1,506,7917.9
พลังงานและสาธารณูปโภคสูงมาก538,1782.8
สาธารณสุขและโรงพยาบาลสูง505,6702.6
โทรคมนาคมและเทคโนโลยีสารสนเทศสูง497,1522.6
อุตสาหกรรมการผลิตสูง3,855,13920.3
ขนส่งและโลจิสติกส์สูง965,1185.1
ภาครัฐและบริการสาธารณะสูง1,138,4385.9
การค้าและอีคอมเมิร์ซปานกลาง2,540,97513.4
การท่องเที่ยวและโรงแรมปานกลาง1,115,5495.8
สื่อและบันเทิงปานกลาง78,9620.4
รวม12,742,97267.1

อย่างไรก็ตาม ตัวเลข 12.74 ล้านล้านบาทเป็นมูลค่าทางเศรษฐกิจของอุตสาหกรรมที่มีความเสี่ยง ไม่ใช่มูลค่าความเสียหายที่จะเกิดขึ้นจริง หากถูกโจมตีทางไซเบอร์

เอสเอ็มอีเสี่ยงหนัก กระทบถึงคนธรรมดา

อีกกลุ่มที่ต้องจับตาคือ ผู้ประกอบการขนาดกลางและขนาดย่อม หรือ SMEs ซึ่งมีข้อจำกัดทั้งด้านงบประมาณ บุคลากร และระบบป้องกันภัยไซเบอร์ ทำให้มีความเปราะบางต่อการถูกโจมตี และอาจกลายเป็นช่องทางให้ภัยคุกคามลุกลามไปยังบริษัทคู่ค้าได้

สำหรับประชาชนทั่วไป ภัยไซเบอร์ไม่ได้มีเพียงแก๊งคอลเซ็นเตอร์ ลิงก์ปลอม หรือการหลอกลงทุนเท่านั้น แต่หากระบบธนาคาร โรงพยาบาล ระบบไฟฟ้า หรือการขนส่งถูกโจมตีรุนแรง ก็อาจกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวันและกิจกรรมทางเศรษฐกิจในวงกว้าง

ทั้งนี้แม้การโจมตีในไทยยังเป็นการหลอกเงินและขโมยข้อมูล แต่ในอนาคตไทยก็มีความเสี่ยงในรูปแบบการโจมตีทางไซเบอร์อื่นๆ จึงขอเสนอแนะดังนี้

1. ป้องกันการโจมตีเรียกค่าไถ่ (Ransomware) โดยกำหนดให้หน่วยงานรัฐและธุรกิจสำคัญสำรองข้อมูลอย่างสม่ำเสมอ และจัดทำแผนฟื้นฟูระบบเมื่อถูกโจมตี

2. ยกระดับการป้องกัน DDoS โดยเฉพาะระบบธนาคาร การชำระเงินออนไลน์ เว็บไซต์หน่วยงานรัฐ และบริการดิจิทัลที่ประชาชนใช้งานจำนวนมาก

3. เพิ่มความปลอดภัยของโครงสร้างพื้นฐานสำคัญ เช่น ระบบไฟฟ้า ประปา การบิน โรงพยาบาล โรงงานอาหาร และระบบโลจิสติกส์ เพื่อป้องกันการโจมตีที่ทำให้กิจกรรมทางเศรษฐกิจหยุดชะงัก

4. สนับสนุน SMEs ให้เข้าถึงระบบความปลอดภัย (Cybersecurity) ผ่านมาตรการลดหย่อนภาษี เงินสนับสนุน หรือบริการตรวจสอบความปลอดภัยไซเบอร์ในต้นทุนต่ำ

5. เพิ่มงบประมาณและบุคลากรด้านความปลอดภัย โดยเฉพาะการพัฒนาผู้เชี่ยวชาญ การตรวจสอบช่องโหว่ และการปรับปรุงระบบเทคโนโลยีที่ล้าสมัย

6. ขยายความร่วมมือด้านความมั่นคงไซเบอร์กับอาเซียนและต่างประเทศ เพื่อแลกเปลี่ยนข้อมูลภัยคุกคาม ติดตามเครือข่ายอาชญากรรม และรับมือการโจมตีข้ามพรมแดน

7. เตรียมรับมือ Hybrid Warfare โดยบูรณาการการทำงานของหน่วยงานความมั่นคง หน่วยงานเศรษฐกิจ และภาคเอกชน เพื่อรับมือภัยคุกคามที่ผสมผสานการโจมตีไซเบอร์ การก่อวินาศกรรม และการบิดเบือนข้อมูล